Το πολιτικό σύστημα, έτσι όπως το γνωρίσαμε μέχρι στιγμής, έχει πια ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του. Εάν συνεχίσουμε να επικαλούμαστε τρόπους, δόγματα και παραδοχές του παρελθόντος, περιμένοντας να βρούμε λύσεις στα σύγχρονα προβλήματα μέσα από αυτά, το μόνο που θα καταφέρουμε θα είναι η χειρότερη δυνατή επιβεβαίωση της θεωρίας της δημιουργικής καταστροφής του Schumpeter. Ο δρόμος, μέσα από το οποίο θα καταλήξουμε σε αυτήν είναι ολοφάνερος και έχει πλέον ξεκινήσει (1. Αγορά ακινήτων, υπερχρέωση των νοικοκυριών και του δημοσίου 2. Χρηματοπιστωτική κρίση, 3. Κρίση στην πραγματική αγορά, 4. Κοινωνικές εξεγέρσεις, 5. Πολιτικές ανακατατάξεις, 6. Γεωπολιτικές ανακατατάξεις όπως κλείσιμο των συνόρων, πόλεμοι κ.α.).
Τα γεγονότα πρόκειται να επιταχυνθούν, αφού δεν είναι δυνατόν να γίνει αποδεκτή από το σύνολο, από τις κοινωνίες και τους ανθρώπους δηλαδή, η «τιμωρία» αυτών που κατέχουν περιουσιακά στοιχεία (εργασία, έντιμο κεφάλαιο από αποταμιεύσεις, ακίνητα κλπ), μέσω της υπερβολικής φορολογίας τους ή της απαλλοτρίωσης των περιουσιών τους και η ανταμοιβή αυτών που δεν κατέχουν τίποτα, αλλά διαθέτουν εκείνες τις θέσεις μέσα στο σύστημα, οι οποίες τους εξασφαλίζουν τεράστια εισοδήματα χωρίς την ανάληψη κανενός κινδύνου.
Αυτά τα άτομα (Golden Boys), με κεντρικό γνώρισμα τους την απεριόριστη απληστία, δεν συναντούνται μόνο μέσα στο χρηματοοικονομικό σύστημα, αλλά παντού όπου διαπιστώνεται «ηθική διαφθορά» («ανήκουστες» συναλλαγές κ.α.), με την ευρεία έννοια της λέξης (πολιτική, δημοσιογραφία, αθλητισμός, επιχειρήσεις, δικαστήρια, δημόσιο κ.α.π.). Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η συμπεριφορά τους, η οποία είναι κυρίως νόμιμη, χωρίς ποτέ να είναι ηθική (υπάρχουν και κάποιοι, οι οποίοι παρανομούν χωρίς λόγο, ένεκα της περιορισμένης λογικής τους). Προϊόντα της σύγχρονης άθεης (μετεξελιγμένης τελεολογικά σε μη ηθική) κοινωνίας, αποτελούν ένα θανατηφόρο ιό του συστήματος, αφού πρόκειται για πανέξυπνους κλέφτες, για χαρισματικούς διαρρήκτες, οι οποίοι δεν έχουν κανενός είδους ενδοιασμούς (όπως το πρότυπο του ηγέτη που ανέδειξε ο Μακιαβέλι) και στοχεύουν μόνο στο υλικό κέρδος, χωρίς να αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για τις πράξεις τους.
Απλά και μόνο για να αναδείξουμε το μέγεθος του προβλήματος που προκαλείται από αυτόν ακριβώς τον ιό (virus), αναφέρουμε κάποια στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί και αφορούν το χρηματοοικονομικό κλάδο. Οι αμοιβές των στελεχών που έγιναν γνωστά σαν golden boys, αποτελούνταν από μισθούς και προμήθειες. Η απαίτηση τους ήταν (και συνεχίζει δυστυχώς να είναι) η αποκόμιση τουλάχιστον ενός ποσοστού ύψους 50% από τις θεωρητικά κερδοφόρες συναλλαγές που εκτελούσαν (Spiegel), χωρίς να αποδέχονται καμία μείωση των εισοδημάτων τους, όταν αυτές οι συναλλαγές αποδεικνύονταν ζημιογόνες για τις εργοδότριες επιχειρήσεις τους (όπου επιδιώχθηκαν, κατέφυγαν στα δικαστήρια και δικαιώθηκαν).
Ακόμη και σήμερα, με την κρίση στο βαθμό που την έχουμε συνειδητοποιήσει (η θλιβερή πραγματικότητα απέχει πολύ ακόμη), η Royal Bank of Scotland, με ζημίες ύψους 35,2 δις € για το 2008, πλήρωσε προμήθειες στα στελέχη της ύψους 1,3 δις €. Η UBS, με ζημίες ύψους 12,4 δις €, πλήρωσε 1,4 δις € σε προμήθειες και η «μικρή» Dresdner Kleinwort, με ζημίες ύψους 2,2 δις € πλήρωσε 400 εκ. €. Το 1985, το σύνολο των προμηθειών στη Wall Street ήταν 1,9 δις $, το 2000 ήταν 19,5 δις $, το 2006 ήταν 34,1 δις $ και το 2008, με την τεράστια κρίση που ζούμε, ήταν 18,4 δις $. Ο Henry Paulson, ο γενικός διευθυντής της Goldman Sachs, ο οποίος παραιτήθηκε τον Ιούνιο του 2006 για να αναλάβει Υπουργός Οικονομικών των Η.Π.Α., εισέπραξε όχι μόνο προμήθεια ύψους 18,7 εκ. $ από την επενδυτική τράπεζα, αλλά και του επετράπη να πουλήσει τις μετοχές της, τις οποίες είχε συγκεντρώσει από τις αμοιβές του, ύψους 480 εκ. $.
Σε όλο το μήκος του Manhattan κατασκευάστηκαν τα τελευταία χρόνια πολυτελή συγκροτήματα διαμερισμάτων, με αρχική τιμή 2-3 εκ. $ για τους Junior Traders, οι οποίοι ήταν συνήθως απόφοιτοι του Harvard ή του Princeton, ηλικίας περίπου 25 ετών (προσλαμβάνονταν από τα διάφορα Hedge funds). Οι προϊστάμενοι τους διευθυντές αυτών των επενδυτικών κεφαλαίων, μένουν στις καλύτερες περιοχές του Central Park, όπου οι υπερπολυτελείς κατοικίες τους άλλαζαν ιδιοκτήτες σε τιμές μέχρι και 70 εκ. $. Όπως πού σωστά γράφτηκε στον Τύπο (Spiegel), πρόκειται για μία αντιστροφή της ιστορίας του Robin Hood, όπου καταληστεύονται πλέον οι φτωχοί για να πληρώνονται οι πλούσιοι.
Στις 17 Φεβρουαρίου τώρα, η γερμανική κυβέρνηση συμφώνησε στην υιοθέτηση ενός νόμου, ο οποίος θα επιτρέπει την εθνικοποίηση των υπερχρεωμένων τραπεζών, με την υποχρεωτική αποζημίωση (απαλλοτρίωση των περιουσιακών στοιχείων) των μετόχων τους, κατ’ αρχήν με ισχύ μέχρι την 31η Οκτωβρίου του 2009. Όμως, δεν είναι δυνατόν να πιστεύει κανείς ότι τα κράτη, με τη σημερινή τους οργάνωση, θα μπορούν να διευθύνουν καλύτερα τις επιχειρήσεις από τους ιδιώτες, γνωρίζοντας την αποτυχία τους όσον αφορά τις δικές τους τράπεζες (τράπεζες των γερμανικών κρατιδίων κ.α.) ή τα δημόσια οικονομικά. Η ελβετική κυβέρνηση, ερωτούμενη εάν θα κρατικοποιούσε την προβληματική πλέον UBS, απάντησε πολύ σωστά ότι δεν θα το έκανε, κυρίως γιατί δεν θα μπορούσε ποτέ να τη διευθύνει.
Επίσης είναι αδύνατον να πιστεύει κανείς ότι ένας τέτοιος νόμος θα μπορούσε να είναι περιορισμένης διαρκείας, αλλά και με ισχύ για ορισμένους μόνο κλάδους της οικονομίας (τράπεζες). Προφανώς δεν είναι μόνο οι τράπεζες σημαντικές για τις Εθνικές Οικονομίες, αλλά και πολλές άλλες επιχειρήσεις, ανάλογα με τις δομές των εκάστοτε κρατών. Επομένως, η «λύση» της εθνικοποίησης θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλες «προβληματικές» επιχειρήσεις, απαλλοτριώνοντας υποχρεωτικά τα περιουσιακά στοιχεία πολλών άλλων μετόχων και οδηγώντας τα χρηματιστήρια (την καρδιά του συστήματος της ελεύθερης αγοράς) στην πλήρη απαξίωση τους.
Περεταίρω, δεν είναι δυνατόν να πιστεύουμε σοβαρά ότι το κράτος θα εθνικοποιούσε τις προβληματικές, έστω μόνο τις απαραίτητες για τη λειτουργία του, επιχειρήσεις, θα τις εξυγίανε και στη συνέχεια θα τις ιδιωτικοποιούσε ξανά, όταν μόλις πριν λίγο καιρό ο κανόνας ήταν η ιδιωτικοποίηση με στόχο την εξυγίανση των κρατικών επιχειρήσεων κα τη μείωση των υπερβολικών δημοσίων ελλειμμάτων!! Εκτός αυτού, είναι αδύνατον να επωμιστούμε όλοι εμείς (φορολογούμενοι, πολίτες), μαζί με τους μετόχους των επιχειρήσεων που θα χάσουν τις περιουσίες τους μέσω της εθνικοποίησης, το κόστος της ανικανότητας των κρατών να ελέγξουν τη λειτουργία των αγορών (να κάνουν δηλαδή σωστά τη δουλειά τους) - ιδιαίτερα με τα τέρατα της ανεργίας και του πληθωρισμού προ των πυλών. Πόσο μάλλον να περιμένουμε ότι οι κυβερνήσεις θα καταφέρουν πραγματικά να εξυγιάνουν το χρηματοπιστωτικό (και λοιπό) σύστημα, έστω με τα δικά μας χρήματα (συζητούνται ακόμη και «κεφαλικοί» φόροι), όταν τόσο χρόνια το άφησαν έρμαιο στους εκ των έσω διαρρήκτες, σε αυτούς που τελικά κατάφεραν να το οδηγήσουν στη χρεοκοπία, καταληστεύοντας το.
Από την άλλη πλευρά, δεν πιστεύουμε ότι πρόκειται να εκπληρωθεί η «προφητεία» του Μαρξ
(Κεφάλαιο: «Χέρι-χέρι μ’ αυτή τη συγκεντροποίηση, δηλαδή με την απαλλοτρίωση πολλών κεφαλαιοκρατών από λίγους, αναπτύσσεται η περιπλοκή όλων των λαών στο δίχτυ της παγκόσμιας αγοράς και μαζί με αυτό ο διεθνής χαρακτήρας του κεφαλαιοκρατικού καθεστώτος..…..Η συγκεντροποίηση των μέσων παραγωγής και η κοινωνικοποίηση της εργασίας φτάνουν σε ένα σημείο, όπου δεν συμβιβάζονται με το κεφαλαιοκρατικό τους περίβλημα. Το περίβλημα αυτό σπάει. Σημαίνει το τέλος της κεφαλαιοκρατικής ατομικής ιδιοκτησίας. Οι απαλλοτριωτές απαλλοτριώνονται…… O καπιταλισμός, πριν από την κατάρρευση του, θα μπει σε ένα στάδιο μόνιμης κρίσης, η οποία θα ανακόπτεται προσωρινά από ασθενείς ανακάμψεις ή ευμενή και τυχαία επεισόδια»),
αφού προηγήθηκε ο κομμουνισμός όχι μέσα από τον καπιταλιστικό δρόμο (όχι μέσω της αυτό-καταστροφής του καπιταλισμού), απέτυχε και χρεοκόπησε.
Εθνικοποιήσεις βέβαια επικαλούνταν και τα εθνικοσοσιαλιστικά (ναζιστικά), συστήματα, τα οποία όμως επίσης απέτυχαν στη μεταφορά της θεωρίας τους στην πράξη.
Αυτό που εμείς πιστεύουμε όμως και ακριβώς για αυτό το λόγο αναφερθήκαμε στα προηγούμενα «παραδείγματα», είναι ότι το πολιτικό σύστημα πρέπει να αλλάξει εντελώς και μάλιστα όχι με τη βοήθεια των παλαιών δογμάτων (Marx, Keynes, Schumpeter κλπ), αλλά με εντελώς καινούργια. Επειδή συνεχίζουμε να είμαστε καλοπροαίρετοι, πιστεύοντας ότι όλοι οι πολιτικοί θέλουν το καλό των κρατών τους, αλλά απλά δεν βρίσκουν το σωστό τρόπο να κάνουν πράξη τις προθέσεις τους, θεωρούμε ότι εν πρώτοις θα πρέπει να πάψουν να ασχολούνται με τα Προγράμματα της Πολιτικής Διακυβέρνησης εκ μέρους τους (η ελεύθερη αγορά είναι αναμφίβολα πλέον το μοναδικό αποτελεσματικό οικονομικό σύστημα – όπως δεν φταίει η Θρησκεία για τα λάθη της Εκκλησίας, έτσι δεν φταίει και ο καπιταλισμός για τα λάθη των λειτουργών του) και να αφιερωθούν στη ορθολογική διαχείριση των Οικονομικών των κρατών τους.
Μόνο ένα σύνολο ευνομούμενων κρατών, με ισχυρές οικονομικές βάσεις, μπορεί να συναποτελέσει μία ορθολογική, επιτυχημένη Ένωση και να συντελέσει δημιουργικά σε μία ευρύτερη, παγκοσμιοποιημένη και ειρηνική ανθρωπότητα.
Αυτό που σήμερα απαιτείται από τα πολιτικά κόμματα δεν είναι η πολιτική (προφανώς πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί η ελεύθερη αγορά, να αμείβονται σωστά η εργασία κα το κεφάλαιο, να είναι σεβαστή η ιδιοκτησία, να μην υπάρχει ο φόβος της εθνικοποίησης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, να έχει σοσιαλιστικό πρόσωπο η κοινωνία κλπ), αλλά η σωστή διαχείριση πάνω σε καθαρά οικονομικές βάσεις. Τα πολιτικά κόμματα πρέπει να είναι σωστά στελεχωμένα με ικανά άτομα, τα οποία να εγγυώνται την ορθολογική διαχείριση του δημοσίου πλούτου.
Αντί για προγράμματα λοιπόν, αυτό που θα θέλαμε θα ήταν επιλεγμένα «κομματικά» άτομα που θα στελεχώσουν το στενό και ευρύτερο (μεγάλες επιχειρήσεις) δημόσιο, για να μπορέσουμε να διαλέξουμε υπεύθυνα αυτούς που τελικά θα μας κυβερνήσουν (Οργανόγραμμα αντί πολιτικό πρόγραμμα). Εκείνο το κόμμα που θα μας έπειθε ότι διέθετε εξειδικευμένα και πρόθυμα στελέχη για να λειτουργήσουν σωστά το κράτος, θα είχε αναμφίβολα την ψήφο μας και θα μας έβγαζε από το τεράστιο πρόβλημα που έχουμε όλοι μας σήμερα: όχι απλά να μην ξέρουμε τι να ψηφίσουμε, αλλά να μη θέλουμε να ψηφίσουμε κανέναν, γνωρίζοντας δυστυχώς το νόημα της ψήφου και την ανάγκη των κρατών για διακυβέρνηση.
Προσωπικά πιστεύουμε στην έννοια της εθνικοποίησης όλων των απαραίτητων για τη σωστή λειτουργία του κράτους «προβληματικών» εταιριών (πολύ περισσότερο στη μη ιδιωτικοποίηση των Κοινωφελών εταιριών). Δεν πιστεύουμε όμως στην απαλλοτρίωση των περιουσιακών στοιχείων, έτσι όπως την επικαλείται σήμερα η Γερμανία (….η τιμή τη μετοχής, με βάση την οποία θα αποζημιώνονται οι μέτοχοι των τραπεζών, ορίσθηκε σαν η μέση χρηματιστηριακή τιμή των τελευταίων δύο εβδομάδων προ της εθνικοποίησης. Στην περίπτωση όμως που η τιμή τις τρεις τελευταίες ημέρες θα είναι χαμηλότερη από τη μέση χρηματιστηριακή, θα ισχύει αυτή!!), αφού κάτι τέτοιο θα ήταν φανερά κλοπή αυτών που εμπιστεύθηκαν τις εταιρείες και αγόρασαν τις μετοχές τους.
Αυτό που πιστεύουμε είναι ότι, για να λυθεί το πρόβλημα του συστήματος μία και καλή (χωρίς δηλαδή να «υποτροπιάσει»), θα πρέπει να μην επιτρέπεται στο μέλλον η λειτουργία επιχειρήσεων με άνω των 200 ατόμων απασχολουμένους (προφανώς απαγόρευση και των θυγατρικών). Επιχειρήσεις αυτού του μετρίου μεγέθους, αφ’ ενός μεν δεν αποτελούν πρόβλημα για το σύστημα, όταν τυχόν χρεοκοπήσουν, αφ’ ετέρου δε διαφυλάσσουν τόσο τον ανταγωνισμό, όσο και την εκμετάλλευση των νέων ευκαιριών που αποτελεί τον πνεύμονα του καπιταλισμού.
Οι ήδη υφιστάμενες μεγάλες (εντάσεως Κεφαλαίου κ.α.) επιχειρήσεις θεωρούμε ότι θα πρέπει να εθνικοποιηθούν, με τη σωστή αποζημίωση φυσικά των μετόχων τους (αξιολόγηση της πραγματικής αξίας τους), με κάποιες από αυτές (όσες δεν είναι απαραίτητες για το δημόσιο συμφέρον – όχι οι κοινωφελείς επιχειρήσεις, οι εθνικοί πρωταθλητές κ.α.), να «τεμαχίζονται» σε μικρότερες των 200 ατόμων και να ξαναιδιωτικοποιούνται, είτε με τη βοήθεια των χρηματιστηρίων (εισαγωγή μετοχών), είτε αλλιώς (πώληση σε ενδιαφερομένους).
Οι επιχειρήσεις που πρέπει να είναι μεγάλες για να επιβιώσουν στο διεθνή ανταγωνισμό, όσο αυτός υπάρχει στη σημερινή του μορφή (αυτοκινητοβιομηχανία, ενέργεια, τράπεζες κλπ), θα πρέπει να ανήκουν στο δημόσιο (και κατ’ επέκταση σε όλους εμάς μέσω των χρηματιστηρίων), το οποίο όμως να έχει αποκτήσει προηγουμένως τη δυνατότητα να τις στελεχώσει και να τις λειτουργήσει σωστά.
Τα χρηματιστήρια με τη σειρά τους θα πρέπει να περιοριστούν στο ρόλο για τον οποίο δημιουργήθηκαν: στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων με Ίδια κεφάλαια και στη δημιουργία ορθολογικών κερδών για τους μετόχους. Αυτό σημαίνει ότι θα επιτρέπεται μόνο η αγορά μετοχών (όχι οι ανοιχτές πωλήσεις, τα παράγωγα, τα δομημένα προϊόντα κλπ), είτε ως έχουν, είτε μέσω επενδυτικών κεφαλαίων (μετοχικά, εμπορευματικά κ.α.), τα οποία απλά διαχειρίζονται πιο σωστά τον κίνδυνο, επιμερίζοντας τον σε πολλές εταιρείες και πολλά κράτη.
Με βάση τα παραπάνω κεντρικά νοήματα θα πρέπει να αναλυθεί λεπτομερειακά όλη η Οικονομία (φυσικά δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται), έτσι ώστε να βρεθούν πραγματικές λύσεις και να διωχθούν μία και καλή οι νόμιμοι, αλλά ανήθικοι διαρρήκτες, οι άρρωστοι ιοί του συστήματος. Φυσικά τα εκάστοτε Υπουργεία Οικονομικών (τουλάχιστον δύο, ένα για τις Διεθνείς σχέσεις – εξαγωγές και συνεργασίες, καθώς επίσης ένα για το Εσωτερικό της χώρας – εισπρακτικό και διανεμητικό) θα πρέπει να στελεχώνονται με ικανότατα άτομα, αφού θα αποτελούν την πραγματική ψυχή της εκάστοτε Εθνικής Οικονομίας.
Θεωρούμε βέβαια απαράδεκτο, παράλογο μάλλον, το να βλέπουμε δικηγόρους σε Υπουργεία Οικονομικών, οικονομολόγους σε Υπουργεία Δικαιοσύνης, γιατρούς σε Υπουργεία Χωροταξίας, μηχανικούς σε Υπουργεία Υγείας κ.ο.κ. Καμία ιδιωτική επιχείρηση δεν θα έκανε ποτέ κάτι τέτοιο, πόσο μάλλον ένα κράτος που θέλει να διοικεί δεκάδες επιχειρήσεις και εκατοντάδες δημόσιους οργανισμούς, με γνώμονα το συμφέρον της κοινωνίας του.
Ας ελπίσουμε ότι τα κράτη θα αναγνωρίσουν σωστά το πρόβλημα, θα αποφύγουν τις εθνικοποιήσεις/απαλλοτριώσεις κάθε είδους, θα βρουν τις σωστές λύσεις (αποφεύγοντας ταυτόχρονα τον προστατευτισμό – το κλείσιμο των συνόρων δηλαδή, που θα σήμαινε ταυτόχρονα την αναγγελία μελλοντικών πολέμων) και δεν θα επιτρέψουν την εκπλήρωση της σκοτεινής προφητείας (Schumpeter, Marx).
Βασίλης Βιλιάρδος (23.02.09)
viliardos@kbanalysis.com
ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΑΡΘΡΑ ΜΑΣ
Ο κ. Βασίλης Βιλιάρδος είναι Οικονομολόγος (χρηματοοικονομικά), απόφοιτος της Α.Σ.Ο.Ε.Ε. και με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Δραστηριοποιήθηκε για 16 περίπου χρόνια (1980-1996) με ιδιόκτητη επιχείρηση εισαγωγής & διανομής τροφίμων & ποτών στο Αμβούργο και υποκαταστήματα σε όλη τη Γερμανία. Έχει γράψει πολλά οικονομικά άρθρα, καθώς επίσης το βιβλίο: Υπέρβαση Εξουσίας: Ένα κοινωνικοπολιτικό βιβλίο-θρίλερ, μία συγκλονιστική ιστορία στην καρδιά της Ευρώπης, βασισμένη σε αληθινά γεγονότα 3/1/2008, το οποίο διατίθεται (Φεβρουάριος 2008) από τα βιβλιοπωλεία Ελευθερουδάκης, Παπασωτηρίου και Ιανός.