Πολλές φορές, όταν κανείς ξεφεύγει από τα καθιερωμένα (κατεστημένο, κοινώς παραδεκτό, λογικό με βάση την εμπειρία και τις απόψεις των πάσης φύσεως αυθεντιών), οδηγείται σε «οξύμωρες» δημιουργικές σκέψεις και προβάλλει νέες έννοιες, έρχεται σε αντιπαράθεση όχι μόνο με το περιβάλλον του, αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό. Προτάσσοντας την ελευθερία του της σιγουριάς και της ασφάλειας που προσφέρει η σύμπλευση με το πλήθος, εισέρχεται σε επικίνδυνους και ανεξερεύνητους δρόμους, προβλέποντας αυθαίρετα κατευθύνσεις που πολύ εύκολα μπορεί να αποδειχθούν εντελώς λανθασμένες, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ποιότητα, αν όχι την ύπαρξη των λογικών συνειρμών του.
Ανεξάρτητα από αυτά, εάν υποθέσουμε ότι τελικά οι Η.Π.Α. θα καταφέρουν να ξεφύγουν από τον αποπληθωρισμό που απειλεί σοβαρά την οικονομία τους τυπώνοντας αφειδώς χρήματα, θα οδηγηθούν κάποτε σε υπερπληθωρισμό, ο οποίος θα είναι μάλλον ευεργετικός μεσοπρόθεσμα (μακροπρόθεσμα θα πρέπει να αγωνιστούν σκληρά για να «δαμάσουν» αυτόν και τις επιπλοκές του), αφού θα μειώσει αυτόματα το διεθνές χρέος τους και θα αυξήσει τις τιμές όλων των περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, μετοχές κ.α.), με σταθερή την αξία τους.
Υποθέτοντας αντίθετα ότι η Ευρώπη, κυρίως ένεκα του μεγάλου συντηρητισμού και των «φυλετικών» διαφορών της, θα καταλήξει σε αποπληθωρισμό (δυστυχώς δεν βλέπουμε να επικρατεί η λογική της πραγματικά Ενωμένης Ευρώπης, με τη συμμετοχή της Ρωσίας και μία κεντρική πολιτική οργάνωση, αντίστοιχη με τις Η.Π.Α. – Ευρωπαϊκή Κεντρική Κυβέρνηση και χώρες/δήμοι), θεωρούμε ότι οι ασθενέστερες οικονομίες της θα υποφέρουν κατά πολύ περισσότερο των ισχυρότερων. Εξαίρεση θα αποτελούσε ίσως τυχόν επικράτηση του προστατευτισμού στις Η.Π.Α. και αλλού - τότε οι ισχυρές οικονομίες της Ευρώπης, οι οποίες αντλούν την ισχύ τους από τις εξαγωγές, θα αντιμετωπίσουν επίσης μεγάλα προβλήματα, οπότε θα επιδιώξουν και θα επιταχύνουν την ουσιαστική ΕΕ.
Στην περίπτωση τώρα του αποπληθωριστικού σεναρίου, πιστεύουμε ότι οι μικρές οικονομίες της Ευρώπης, ιδιαίτερα αυτές που δεν έχουν λάβει τα μέτρα τους (δομικές αλλαγές), θα αντιμετωπίσουν έναν «αποπληθωριστικό πληθωρισμό», μάλλον χωρίς κανένα προηγούμενο. Παίρνοντας σαν παράδειγμα τη χώρα μας, θα κάνουμε τις παρακάτω περιορισμένες διαπιστώσεις:
1. Το δημόσιο χρέος είναι αρκετά υψηλό σε σχέση με το ΑΕΠ, οπότε οι δυνατότητες των εσωτερικών «πακέτων στήριξης» προς τις επιχειρήσεις είναι ελάχιστες (ευτυχώς εδώ που η οικονομία μας είναι ρηχή και επομένως ευέλικτη, οπότε μπορεί πιο εύκολα να προσαρμόζεται).
2. Το επιτόκιο μακροπρόθεσμου δανεισμού του δημοσίου είναι ήδη πολύ υψηλό, σχεδόν 4 μονάδες πάνω από τον σημερινό πληθωρισμό και 2-3 μονάδες πάνω από υπόλοιπες χώρες της ΕΕ (η σύγκριση του επιτοκίου με τον πληθωρισμό αυτή τη στιγμή θεωρούμε ότι είναι πιο αντιπροσωπευτική από τη συνήθη σύγκριση με το επιτόκιο που πληρώνει η Γερμανία).
3. Με αυτό τα επιτόκιο δανεισμού, σε συνδυασμό με την ανελαστικότητα των δημοσίων δαπανών (ρεαλιστικά αυξάνονται συνεχώς, ενώ οι προσπάθειες μείωσης μάλλον σαν ευχολόγια ηχούν), και την αδυναμία αύξησης των φορολογικών εσόδων (πολύ περισσότερο με την προοπτική της αρνητικής εξέλιξης του ΑΕΠ), το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο (ενώ η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας θα υποφέρει πιο πολύ).
4. Υπάρχει ένας αφανής δανεισμός των επιχειρήσεων στη χώρα μας (επί πλέον της επονομαζόμενης «λευκής τρύπας» των νοσοκομείων κα.), ο οποίος προέρχεται από τις μεταχρονολογημένες επιταγές, ύψους (σύμφωνα με δημοσίευμα της Καθημερινής από 22.02.09) 300.000.000.000 € !! Οι μεταχρονολογημένες αυτές επιταγές θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ρητορικά σαν «κρυφά» (από την ΕΚΤ) τυπωμένα χρήματα, αφού κυκλοφορούν και ανταλλάσσονται οπισθογραφημένες απεριόριστα – οπότε σαν ενισχυτικά ενός ιδιότυπου πληθωρισμού.
Μένοντας στο τελευταίο, όπως γράφει η εφημερίδα πρόκειται για μία ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας μας, αφού αυτές οι επιταγές καλύπτουν προσωρινά το τεράστιο πρόβλημα της ρευστότητας των επιχειρήσεων. Ήδη διαπιστώνεται (Τειρεσίας) ότι οι ακάλυπτες επιταγές πνίγουν την αγορά, με ρυθμούς αύξησης της τάξης του 140% σε σχέση με τους αντίστοιχους μήνες του προηγούμενου έτους.
Οι μεταχρονολογημένες επιταγές προεξοφλούνται ακόμη από τις τράπεζες (προφανώς με αυξανόμενα επιτόκια που επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την οικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων – ιδιαίτερα των μικρών), ενώ οι βιομηχανίες που πουλούν τα προϊόντα τους έναντι μεταχρονολογημένων επιταγών όλο και μεγαλύτερης λήξης, απαιτούν υψηλότερες τιμές για να καλύψουν τουλάχιστον α) την πιστωτική επιβάρυνση τους (η μέση πίστωση υπερβαίνει τις 150 ημέρες, σε σύγκριση με 30 στη Γερμανία) και β) τους πιστωτικούς κινδύνους τους.
Λογικά, με την κρίση που ήδη αρχίζει να εμφανίζεται στην Ελλάδα (αναμένεται να επιδεινωθεί μετά τους καλοκαιρινούς μήνες, εφ όσον πράγματι μειωθεί η τουριστική κίνηση και συνεχίσει η κρίση στη ναυτιλία), οι βιομηχανίες (αλλά και οι εισαγωγικές χονδρικές επιχειρήσεις), πιθανόν θα αυξήσουν τις τιμές πώλησης τους προς το εμπόριο (και κατ’ επέκταση προς τους καταναλωτές), τουλάχιστον για να καλύψουν τους μεγαλύτερους πιστωτικούς κινδύνους και τη «διευρυμένη» λήξη των μεταχρονολογημένων επιταγών.
(Οι κίνδυνοι των τραπεζών από την προεξόφληση των επιταγών, καθώς επίσης η αλυσιδωτή αντίδραση που μπορεί να προκληθεί από το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την έκθεση τους στην Ανατολική Ευρώπη και αλλού, όπου δανείζουν μάλλον ανεύθυνα* πολλαπλάσια των καταθέσεων τους, καθώς επίσης οι επισφάλειες από τα υπόλοιπα δανειακά τους προϊόντα – καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες κλπ, συν τη μείωση της πιστωτικής τους επέκτασης, θα επηρεάσει ακόμη περισσότερο τις συνθήκες και το θέμα που αναλύουμε).
Κατ’ επακόλουθο, η αύξηση αυτή πιθανότατα θα λειτουργήσει τουλάχιστον εξισορροπητικά στην προβλεπόμενη «αποπληθωριστική» μείωση της ζήτησης και οι τιμές των προϊόντων, παρά τη χαμηλότερη ζήτηση, θα συνεχίζουν να αυξάνονται, υπό την επήρεια των άλλων παραγόντων (επιτόκια δανεισμού, υψηλότερη φορολογία λόγω αδυναμίας του δημοσίου, ανυπαρξία πακέτων στήριξης, μείωση των εξαγωγών των γεωργικών τουλάχιστον προϊόντων λόγω ακόμη μεγαλύτερης επιδείνωσης της ανταγωνιστικότητας της Ελληνικής οικονομίας, πιθανή έκρηξη της βόμβας των 300 δις μεταχρονολογημένων επιταγών κ.ο.κ.).
Σε τελική ανάλυση λοιπόν, η ζήτηση θα μειώνεται συνεχώς (αποπληθωρισμός), με μεγαλύτερο ρυθμό, κυρίως από τη μεγάλη ανεργία που προβλέπεται ότι θα ακολουθήσει, ενώ οι τιμές των προϊόντων θα αυξάνονται (πληθωρισμός), από τους παράγοντες που έχουμε ήδη περιγράψει (τουλάχιστον για όσο διάστημα δεν κλείνουν οι βιομηχανίες και δεν σταματούν οι εισαγωγές). Οπότε θα έχουμε για πρώτη φορά έναν εκρηκτικό μίγμα πληθωρισμού με αποπληθωρισμό, πολύ δύσκολο (οικονομικά εργαλεία) στη διαχείριση του. Το «φαινόμενο» αυτό θα φαίνεται τυπικά σαν υγιής πληθωρισμός σε όσους «τρίτους» δεν γνωρίζουν την ιδιαιτερότητα του, οδηγώντας προφανώς σε εσφαλμένα συμπεράσματα και αποφάσεις.
Στην προκειμένη περίπτωση δεν θα αυξάνεται ούτε η αγοραστική αξία των χρημάτων (οι λοιπές «αξίες» θα μειώνονται, όπως έχουμε περιγράψει σε προηγούμενο άρθρο μας), τουλάχιστον όχι σε σχέση με τα είδη πρώτης ανάγκης, ενώ τυπικά θα μιλάμε για αποπληθωρισμό, σε σχέση μόνο με τις υπόλοιπες αξίες (ακίνητα, μετοχές κ.α.).
Πόσο πιθανός είναι ο κίνδυνος χρεοκοπίας μίας χώρας (ότι και αν σημαίνει αυτό) που τυχόν αντιμετωπίσει απροετοίμαστη τέτοια προβλήματα; Τι θα συμβούλευε αλήθεια κανείς υποθετικά τους επενδυτές σε μία τέτοια περίπτωση, αν όχι την τοποθέτηση των χρημάτων τους μετρητά (καταθέσεις προθεσμίας κ.α.) σε πιο σίγουρες χώρες; Τι θα γινόταν εάν οι επενδυτές (όλοι είμαστε κατά κάποιον τρόπο, αφού η αποταμίευση και η εργασία, ακόμη και η συνταξιοδότηση είναι επίσης επενδύσεις) απέσυραν μαζικά τα χρήματα τους (από τις τράπεζες, την αγορά κλπ), οδηγώντας τα αλλού; Πως και με ποιόν τρόπο θα μπορούσε κανείς να προλάβει τέτοιες καταστάσεις, χωρίς να αφήνει τα πράγματα στην τύχη τους;
Προφανώς μόνο οι πολιτικοί και οι λοιποί ιθύνοντες μίας χώρας θα μπορούσαν να δώσουν απάντηση σε αυτές τις υποθετικές ερωτήσεις, εάν φυσικά θεωρούσαν ότι θα μπορούσε ποτέ να συμβεί ένα τόσο οξύμωρο και «τραβηγμένα» υποθετικό, παράδοξο σενάριο.
* Στη Γερμανία ήδη συζητείται εάν οι τραπεζικοί (ΔΣ, Διευθύνοντες Σύμβουλοι κ.α.), σε κάποιες περιπτώσεις που οι τράπεζες ενήργησαν ανεύθυνα σε σχέση με τις υποχρεώσεις τους που προκύπτουν από τα καταστατικά τους, είναι υπεύθυνοι με την προσωπική τους περιουσία και τις ασφάλειές τους, απέναντι στους αποδέκτες κάποιων «τοξικών» προϊόντων τους (ιδιαίτερα όταν τυχόν χρεοκοπήσουν οι τράπεζες που διευθύνουν).
Βασίλης Βιλιάρδος (05.03.09)
viliardos@kbanalysis.com
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ ΜΑΣ